„Człowiek w labiryncie” („The Man in the Maze”) z 1969 r. autorstwa Roberta Silverberga (ur. 1935) to niewątpliwie książka, którą powinien przeczytać każdy miłośnik science fiction. Nie tylko dlatego, że nie wypada nie znać klasyki, ale przede wszystkim bo jest to po prostu dobra historia o nieoczywistej w tej gatunku inspiracji… Sofoklesem.

W odległej o kilkaset lat przyszłości ludzkość skolonizowała spora cześć Kosmosu, nie ograniczając się tylko do naszej Galaktyki. W trakcie tej bezprecedensowej ekspansji nie nawiązano jednak kontaktu z żadna inteligentną forma życia, zamiast tego natykając się od czasu do czasu na ruiny ongiś wielkich obcych cywilizacji. Richard Muller jest członkiem nieoficjalnego korpusu dyplomatycznego, którego celem działania jest zachowanie komunikacji pomiędzy odległymi zamieszkanymi przez ludzi koloniami. Jego kolega Charles Boardman namawia go do wzięcia udziału w misji mającej na celu nawiązanie kontaktu z niedawno odkrytym na planecie Beta Hydri IV obcym inteligentnym gatunkiem. Powodowany ambicją, jak również obowiązkiem wobec ludzkości Muller zgadza się wziąć udział w misji, gdzie prawdopodobieństwo przetrwania wynosi 1 do 65. Po kilku miesiącach Muller wraca z niebezpiecznej misji całkowicie odmieniony. Obcy zrobili coś z jego jestestwem co sprawia, że otacza go niemal toksyczna psychologiczna aura, która odpycha od niego innych. Wykluczony ze społeczeństwa, któremu ofiarował wszystko Muller umyka na planetę Lemnos gdzie znajduję się pradawny śmiercionośny labirynt zbudowana przez obcą cywilizację. Udaje mu się dostać do jego samego centrum, gdzie oddzielony od innych zamierza dożyć swych dni w gorzkiej samotności...

Po dziewięciu latach jego odosobnienia na Lemnos ląduje ludzka ekspedycja mająca na celu pozyskanie Mullera dla jeszcze jednej, ostatniej misji…

Otwierając książkę spodziewałem się nieco staroszkolnej space opery, i chociaż znajdują się w niej jej elementy to jednak jej zasadnicza treść to kwestie samotności, obowiązku, odrzucenia, młodzieńczego idealizmu i naiwnego cynizmu – heavy stuff jak piszą Anglicy. Muller czuje się oszukany i zdradzony przez innych ludzi, którzy po tym co go spotkało na Beta Hydri IV całkowicie go odtrącili. Jak można przekonać do do dalszego poświęcenia w jej imieniu? Przez całą książkę obserwujemy mechanizmy psychicznej manipulacji mającej na celu złamanie, a w istocie przywrócenie Mullera ludzkości. Przyznam, że czytałem powieść z zaciekawieniem jak to wszystko się zakończy. Jak wytłumaczył Silverberg w posłowiu, jego utwór jest w istocie adaptacją science fiction greckiej tragedii Sofoklesa „Filoktet”, opowiadającej o tym jak grecki bohater Filoktet, zostaje ranny w trakcie wyprawy na Troję. Jego rana zaczyna okropnie cuchnąć a jego jęki stają się nieznośne dla towarzyszy podróży, którzy pozostawiają na wyspie Lemnos. Gdy okazuje się, że według przepowiedni jego obecność pod murami Troi jest konieczna by miasto upadło, Grecy wysyłają po niego Odyseusza, który ma go nakłonić do powrotu do tych, którzy go odtrącili.

Silverberg w bardzo umiejętny sposób przełożył tragedię Sofoklesa na język fantastyki naukowej nie tracąc przy tym głębokiej humanistycznej warstwy opowieści. Warto polecić, tym bardziej, że według wielu jest to jedna z najlepszych książek Silverberga. Co ciekawe została ona dosyć szybko, bo cztery lata po amerykańskiej edycji, wydana w Polsce, w serii Fantastyka-Przygoda wydawnictwa Iskry, w tłumaczeniu Zofii Kierszys, doczekując się następnie jeszcze kliku wydań w naszym kraju, na trwałe zapisując się w świadomości polskiego miłośnika literatury science fiction.

Blake Crouch (ur. 1978) jest autorem całkiem udanych thrillerów science fiction, które częstoe goszczą na listach amerykańskich bestselerów. W Polsce jest znany głównie jako autor intrygującej trylogii o miasteczku Wayward Pines, która została zekranizowana swego czasu w formie serialu. „Mroczna materia” z 2016 r. jest jego kolejną powieścią, która zyskała drugie życie na srebrnym ekranie – w zeszłym roku Apple TV+ wypuściło (podobno całkiem dobrą) miniserię na podstawie powieści, a w głównych rolach wystąpili Joel Edgerton oraz Jennifer Connelly.

Początek ksiązki wygląda tak: Jason Dessen, były naukowiec specjalizujący się w mechanice kwantowej, jest profesorem fizyki na studiach, który mieszka w Chicago ze swoją żoną Danielą i synem Charliem. Pewnego dnia Jason zostaje porwany i odurzony przez tajemniczą zamaskowaną postać. Gdy budzi się w laboratorium naukowym i wychodzi z metalowego sześcianu, odkrywa, że znajduje się w alternatywnym Chicago, gdzie piętnaście lat wcześniej postanowił nie poślubić Danieli i zamiast tego kontynuował karierę fizyka. W tym świecie zbudował sześcian, który umożliwia poruszanie się między niezliczonymi światami stworzonymi z każdego możliwego wyniku każdego zdarzenia…

Brzmi znajomo? Cóż koncepcja alternatywnych rzeczywistości była rozwijana w dziełach popkultury już wielokrotnie. Mi osobiście z głowy przychodzą chociażby dwa tasiemce sf - „Quantum Leap” czy „Sliders”. Crouch nie tworzy więc tutaj czegoś oryginalnego, ale wykorzystuje istniejący koncept do stworzenia szkieletu intrygi, w którą zamieszany jest Deesen. Jeden z czytelników napisał w sieci, że Crouch robi w powieści dla science fiction to co Stephen King dla horroru. Moim zdaniem, jest w tym komentarzu sporo prawdy, Motywacje bohaterów są bowiem czysto obyczajowe – chęć powrotu do rodziny, zmiany niektórych decyzji życiowych itp. Nie należy się jednak oszukiwać - na lepsze czy gorsze Crouch to nie King. Akcja prze wartko i nie zwalnia tempa, a książka to idealny akcyjniak na jesienny wieczór.

W sumie lektura skłoniła mnie do tego czym ta powieść różni się od typowego sci-fi. Według mnie chodzi tutaj głównie o rozłożenie akcentów. U takiego Grega Beara czy Isaaca Asimova głównym bohaterem książki byłaby sama idea wieloświata i konsekwencji wynalazku Jasona. U Croucha technologia opracowana przez Deesena to w gruncie rzecz gdzieś w tle, gdzie na pierwszym miejscu jest nadal człowiek i jego rozterki. Ma to swoje zalety (chociażby większa przystępność dla zwykłego czytelnika), ale też i wady (niewykorzystanie do końca kapitalnego pomysłu). Niemniej autor chciał napisać po prostu thriller z oryginalną fabułą gdzie (lekki spoiler) powiedzenie, że sami jesteśmy swoim największym wrogiem, zyskuje posmak niepokojącej realności.

Ogólnie dobre 7 na 10.

„Statek widmo” ([b]"The Phantom Ship"[/b]) Fredericka Marryata z 1839 r. to książka łącząca w sobie między innymi powieść marynistyczną oraz gotycką powieść grozy, przy czym robi to hmm… nieco gorzej niż się spodziewałem.

Tytułem wstępu należy wskazać, że autor powieści - Frederick Marryat (1792-1848), był zasłużonym oficerem Royal Navy, odpowiedzialnym między innymi za opracowanie systemu znaków w żegludze, będącego pierwowzorem obecnego międzynarodowego kodu sygnałowego. Po zakończeniu swojej żeglarskiej kariery Marryat świetnie odnalazł się w londyńskim światku literackim pierwszej połowy XIX wieku, zapoczątkowując w praktyce swoją autobiograficzna powieścią „The Naval Officer, or Scenes in the Life and Adventures of Frank Mildmay” nurt marynistyczny w literaturze popularnej.

W „Statku widmo” autor wziął na warsztat legendę Latającego Holendra – wywodzącą się z XVII wieku opowieść o przeklętym statku i jego załodze, który przez bluźnierstwa kapitana Hendrika Van der Deckena został skazany na wieczne tułanie się po morzach i oceanach, zaś jego widok niechybnie przynosi nieszczęście.

Umiejscowiona w XVII wieku powieść opowiada losy syna pechowego dowódcy - Filipa Vanderdeckena (tak zapisał te nazwisko Marryat), który usiłuje zdjąć ciążąca na jego ojcu klątwę. Nie zagłębiając się zbytnio w fabułę, mogę napisać, że przygody Filipa dosyć szybko nabierają charakteru melodramatycznego romansu przeplatanego od czasu do czasu kolejnymi katastrofami morskimi poprzedzonymi ukazaniem się przeklętego statku. Miłość życia Filipa, córka skąpego lekarza Pootsa, piękna Amina staje się niemal równorzędną postacią książki a końcowy los ich targanej przeciwnościami miłości był jak dla mnie szokujący. Niemniej przyznam szczerze, jakkolwiek książka ma w sobie sporo dobrych fragmentów, nie do końca rezonują one w sprawiającym wrażenie wymuszonego finale. Same zaś zawarte w rozdziałach opowieści niezbyt składają się w spójną całość, co być może jest wynikiem tego, że książka ukazywała się pierwotnie jako powieść w odcinkach na łamach magazynu „The New Monthly Magazine” w latach 1837-1839. Marryat dał czytelnikowi w gruncie rzeczy zbiór historii z wiodącym motywem Latającego Holendra, który jednakże gdzieś w dwóch trzecich powieści znika, by pojawić się dopiero na kilku ostatnich stronach (co ciekawe pod sam koniec otrzymujemy ni mniej ni więcej opowieść o… wilkołakach).

W ostateczności trudno uznać mi „Statek widmo” za powieść udaną, a bardziej literacki kocioł, gdzie uświadczymy nieco powieści przygodowej, marynistycznej, melodramatu a nawet krytyki wczesnego kapitalizmu czy antykatolickiego pamfletu, nie otrzymując przy tym spójnej narracji. Rafał Nawrocki w posłowiu dwoi się i troi by nadać książce większą wagę niż ma ona w istocie, niemniej nie zmieniło mi to jej końcowej oceny.

6 na 10, pozycja dla zagorzałych fanów literatury gotyckiej.