[Mental]

TCM to skrócony tytuł najmocniejszego filmu w reżyserskim dorobku Tobe'go Hoopera: Texas Chainsaw Massacre. Obraz ów jest tak moczopędny, tak wmordojebny, tak cholernie intensywny, że obojętnie jakiego antyperspirantu byśmy nie używali, to i tak zakończymy seans z dwiema plamami potu na koszulce.

Nie mam zamiaru onanizować się tu nad paradokumentalnym charakterem filmu ani też rozwodzić się nad historię Eda Geina, którego losy stały się pono inspiracją dla Hoopera. Onanizmem zajmą się krytycy i filmoznawcy, a z faktografią zetknąć się może każdy, kto ma w swej kolekcji ekskluzywne, snobistyczne, kartonowo-tekturowe wydanie tego mistrzowskiego horroru. Od razu mówię, że ja mam i nikomu nie dam.

Prolog TCM to najbardziej chyba klimatyczna introdukcja, jaką znam: niewiele widać i niewiele słychać, ale to, co widać, i to, co słychać, wystarcza za wszystkie wrzaski i ohydy razem wzięte. Cóż takiego widzimy, względnie słyszymy? Otóż widzimy nadgniłe ludzkie członki przetykane oślepiającym błyskiem flesza, za podkład natomiast służy złowieszczy odgłos rozkopywanej ziemi i trzask pękającego trumiennego drewna, a potem.... Kuźwa, potem dostajemy (dosłownie) trupem po oczach. Na rzeźbionym nagrobku, nadziany na krzyż, siedzi sobie, makabrycznie upozowany, świeżo wykopany, rozkładający się trup. Scenerię dopełnia apokaliptyczne niebo barwy rdzawo-pomarańczowej. Gdzieś w oddali biją dzwony czy cosik w tym stylu. Jednym słowem, czysta, niczym niezmącona groza. Napisy początkowe pojawiają się nagle, bez uprzedzenia, białe, rozmyte literki na tle krwawoczerwonego słońca.

Oglądając prolog TCM, zaatakowała mnie znienacka pewna głęboka refleksja. W dzisiejszym kinie młodzieżowym makabrę i gore niszczy w zarodku szybki, schozofreniczny montaż - kamera wiruje, cięcie-gięcie, wzdęcie i w efekcie ch*** widać. A co na to Hooper? Hooper stawia nam przed oczami rozpadające się ludzkie zwłoki i robi powolny odjazd kamery. Jakby chciał, żebyśmy delektowali się tą chwilą.

Dobra, w końcu zaczyna się film. Na jezdni leży rozjechany pancernik. Wiadomo - standardowe otwarcie. Hooper pierwotnie zamierzał sfilmować zdechłego psa, ale były jakieś problemy, więc ostatecznie zrezygnował z pomysłu. CUT TO: grupa przyjaciół jedzie sobie samochodem przez wyludnione, posępne, spalone słońcem, amerykańskie bezdroże. Na lewo rzeźnia, na prawo cmentarz. Nasi bohaterowie bawią się w najlepsze: śmiechy-chichy, rozpoznawcza gadka-szmatka itepe. Ale uwaga: nikt słowem nie wspomina o ćpaniu, seksie i robieniu loda, choć ekranowe niewiasty aż się proszą, żeby trochę z nimi... poflirtować. Powiem szczerze i bez tak zwanej ściemy, że do moich ulubionych scen należy ta, w której Pam wstaje z ławki-huśtawki i zniecierpliwiona rusza zdecydowanym krokiem w stronę domu Swyerów - kamera podąża za nią, umieszczona z boku gdzieś na wysokości jej kolan. Widać zgrabne nogi i fajną pupę.



Zresztą co tu dużo mówić: laski w TCM są takie, że aż miło oko zawiesić albo pauzę na pilocie nacisnąć. Mało tego, poza walorami czysto fizycznymi dysponują również niepospolitymi umiejętnościami aktorskimi, co udowodni w sposób niezbity Marilyn Burns (Sally), uciekając w popłochu przed toczącym pianę Leatherfacem. To, co na ekranie wyprawia pani Burns, przechodzi ludzkie pojęcie - ta dziewczyna jest tak przekonująca, tak autentyczna, że doprawdy trudno sobie wyobrazić, by sceny z jej udziałem zostały wcześniej zaplanowane. No i ten realizm w zachowaniu postaci: kobieta nie ma dokąd uciec, więc wyskakuje przez zamknięte okno, lądując na odłamkach wybitej szyby, a gdy pędzi przez las, to jest do tego stopnia zaabsorbowana walką o przetrwanie, że nie zauważa zdradziecko wystającej gałęzi. BACH! i leży na glebie, plując krwią. Rzadko spotyka się kinie (nie mówiąc już o horrorach) przykłady podobnej determinacji. Hooper nie zwalnia nogi z gazu przez bez mała 50 minut projekcji. I kto by pomyślał, że zwiastunem nadchodzącego szaleństwa będzie zgarnięty z pobocza rozchłestany, wsiowy szajbus.

Przemoc w TCM ma szczególny charakter. Jest to przemoc na poziomie jaskiniowców, choć - paradoksalnie - w filmie nie ma zbyt dużo posoki. TCM w wykonaniu Hoopera pokazuje bowiem spsiały świat, w którym zalęgło się mało spektakluarne w swym prymitywizmie zło. Żeby wszystko było jasne - Leatherface z odpaloną piłą mechaniczną to oczywiście spektakularna sprawa, tyle że u Hoopera za portretem rodzinki Sawyerów nie kryje się nic, żadna ideologia. Oni tak po prostu żyją, jak XVI-wieczni kanibale rzuceni w XX wiek, dla których przybysze z miasta to mięso do zaszlachtowania. Ludzkie głowy miażdży się tu równie łatwo jak krowie łby, czego dowodzi scena, w której jeden z bohaterów dostaje młotem kowalskim w dynkę. Rzecz jest ostra: gościu osuwa się na ziemię, wierzgając konwulsyjnie nogami. Na co warto zwrócić uwagę, oglądając sceny mordów? No przede wszystkim na sposób, w jaki Leatherface uśmierca swoje kolejne ofiary: robi to szybko i profesjonalnie: a to zdzieli młotem po łbie, a to zawiesi na haku rzeźnickim, to znowu rozpłata bebechy piłą. Żadnych efektownych wygibasów, wymachów, uników, bloków, kopniaków, wyskoków itepe. Taka metoda w ukazywaniu filmowego bestialstwa w pełni rekompensuje jego względną bezkrwawość.

Dwa słowa o scenografii: no film jest maksymalnie tłusty od brudu, wręcz ocieka syfem. Celowo przybrudzona taśma w połączeniu ze szpetotą krajobrazu (zabite dechami, opuszczone rudery, zdezelowane maszyny rolnicze, śliniące się krowy zamknięte w ciasnych zagrodach) dają nieprawdopodobnie sugestywny efekt.

Powstało wiele filmów, naśladujących mistrza (jak choćby debilny "Wrong turn" czy cuś), powstał też średnioudany rimejk, ale żaden z nich nawet na milę nie zbliżył się do oryginału. No może z wyjątkiem unikatowego epizodu X-Files pt. "Home", który nie dość, że zupełnie odstawał od klimatu całej serii, to jeszcze oferował sporą dawkę wyuzdanej przemocy.

Podsumowując: dla mnie horrorem numer 1 jest TCM z 1974 roku. Naprawdę film wciska w fotel i masakruje mózgoczachę jak walec. Poniżej zamieszczam kilka kadrów z filmu. Niektóre są bardzo malownicze, jak choćby ten z Leatherfacem wymachującym piłą w blasku porannego słońca.











PS. Zmieniłem tytuł topicu. Wcześniej było: "Najlepszy horror wszech czasów, czyli TCM Hoopera".