[Lashly]

Na Spooktober powtórzyłem sobie trochę klasyków Universala. Naturalny wybór skoro jak wspomniałem nie pałam szczególną miłością do Hammera. Nie ma jednej definitywnej listy tytułów na które składa się Universal Classic Cycle czy jak tam zwał ale moja konserwatywna lista zawiera 28 filmów. Obejrzałem niemal wszystkie co najmniej raz ale tym razem tylko 12.

Dracula (1931) - Czy wersja hiszpańska jest lepsza? Z technicznego punktu widzenia być może. Poza tym mniejsza cenzura sprawia, że brak tam problemów montażowych.. Nie mniej jednak trzeba przede wszystkim obejrzeć wersję amerykańską. Bela Lugosi i Dwight Frye są znakomici, a Edward Van Sloan jest moim zdaniem dość niedoceniany jako Van Helsing (a na pewno lepszy niż ten z filmu Langelli). Film ma status arcydzieła raczej ze względu na szacunek i wartość historyczną bo mimo wszystko jego wady są dość widoczne.
Powstał na podstawie sztuki teatralnej i tak to wygląda. Może to czasami działać na korzyść filmu, bo te dłuższe momenty absolutnej ciszy (z wyjątkiem trzaskania w tle spowodowanego uszkodzeniami taśmy filmowej) mają swój klimat zwłaszcza, gdy Lugosi znajduje się w centrum zainteresowania kamery. Ogólnie toczę bekę z ludzi, którzy albo przez wstyd lub jakieś dziwne uprzedzenia nie mogą nawet powiedzieć coś miłego o starym filmie bez opatrzenia go łatką w stylu "śmieszna ramotka" ale w tym wypadku takie osoby na pewno uznają ten film za drętwy.
Bo faktycznie w porównaniu z późnymi filmami niemymi tak właśnie wygląda. Ale jest to bodajże pierwszy dźwiękowy horror (czy raczej "film niesamowity" jak się kiedyś mówiło) w którym zjawiska paranormalne są ukazane jako prawdziwe. Może dlatego film był początkowo zakazany w Polsce? W każdym razie później w tym samym roku cenzura została zdjęta.
7/10

Frankenstein (1931) - Tym razem nie mam wątpliwości, że jest to arcydzieło (jakkolwiek ciężko to zdefiniować). James Whale był prawdziwym mistrzem, który dostał fuchę reżysera wtedy pogardzanego kina gatunkowego i zrobił coś wielkiego. Gdy zastąpił poprzedniego reżysera, zwolnił Lugosiego i zatrudnił Borisa Karloffa (o którego uznanie był później zazdrosny na tyle, że kazał mu wciąż powtarzać scenę w której niesie Frankensteina czym trwale uszkodził mu plecy). Whale miał poczucie humoru i często narażał się cenzurze. Właściwie to przez całe dekady film był dość okrojony i dopiero od niedawna mamy właściwie pełną wersję kinową czego nie możemy powiedzieć o Draculi. Niestety film nie jest wolny od ingerencji studia (polecam podwójną biografię Lugosiego i Karloffa Gregory'ego Manka, która jest również książką o powstawaniu tych filmów i jak wyglądała polityka studia) i tak na przykład ostatnia scena nieco osłabia wartość oryginału, ale i tak jest super.
9/10

The Mummy (1932) - Reżyseruje Karl Freund, który pracował jako operator filmowy przy Metropolis Fritza Langa a także filmów niemieckiego ekspresjonizmu jak Golem. Scenarzystą jest John L. Balderston, który był korespondentem obecnym przy otwarciu grobu Tutanchamona w 1922 roku. W głównych rolach Boris Karloff po raz pierwszy reklamowany jako "Karloff the Uncanny" oraz Zita Johann, która faktycznie wierzyła w reinkarnacje i pochodzenie rodem ze starożytnego Egiptu. Niezła ekipa. Film ma pewną nadnaturalną, czy też magnetyczną moc. Szkoda, że jest to raczej remake Draculi. Lepszy technicznie choć trochę nudniejszy. Podarowałem sobie sequele. Nie mają one wiele wspólnego z oryginałem i nie pamiętam czy widziałem je wszystkie, bo prawdę mówiąc cała czwórka jest praktycznie jednakowa.
Tym razem Hammer zrobił to lepiej co przyznam tylko ten raz. Karloff jako Imhotep jest tak świetny jak Lugosi jako Dracula. Jak ktoś ma za mało czasu na oba może śmiało wybrać w ciemno jeden z nich.
7/10

The Invisible Man (1933) - James Whale się nie zatrzymuje. To i King Kong sprawiają, że 1933 był być może najbardziej znaczącym rokiem w dziejach historii efektów specjalnych (chociaż twórcy nie przewidziele istnienia stopklatki i w jednej scenie na ułamek sekundy widać aktora noszącego czarny, jedwabny kostium w który był ubrany zanim go nie wymazano w poście. Claude Rains ma znakomity głos i jego teatralna maniera, której nie był w stanie się pozbyć z powodu braku doświadczenia tylko pomaga. Ponownie powstały cztery sequele każda z innym niewidzialnym człowiekiem, żadna nie była tak dobra i tak zabawna jak pierwowzór.
8.5/10

The Bride of Frankenstein (1935) - Po raz pierwszy pełen soundtrack (Dracula miał tylko Jezioro Łabędzie, Frankenstein kilka minut tematu przewodniego a Mumia połączyła obie te rzeczy). Whale idzie na całość i film jest obrazoburczy i pełen czarnego humoru, pokręconych, dziwnych pomysłów, momentów godnych zapamiętania i  brutalności. Pierwszy Frankenstein miewał słabsze momenty np. zakończenie. Tutaj takich nie ma. No chyba, że przeszkadza nam komicznie wielka dźwignia samozniszczenia, ale tutaj ubaw miał chyba sam reżyser. Colin Clive jako Frankenstein ma mniej momentów, czego powodem mógł być jego stan zdrowia. Był u kresu życia, ale utrzymali go w trzeźwości na tyle by dokończył swoją rolę. Tym razem pomaga mu Doktor Pretorious, który przebija wszystko. Chyba najlepszy szalony, bezbożny naukowiec w historii. Scena stworzenia Narzeczonej jest być może najlepiej nakręconą sceną w całym cyklu pod względem technicznym.
10/10

Son of Frankenstein (1939) - Zwieńczenie trylogii. Jak dla mnie to tu kończy sie historia. Bela Lugosi gra rolę życia jako Ygor (scena przesłuchania to czyste cudo). Znakomici są też Basil Rathbone i Lionel Atwill. Mocno skrócona rola potwora. Można uznać, że jego postać skończyła się w poprzedniej części. Teraz, jak się dowiadujemy, potwór został mocno poturbowany i stał się bezwolną kukłą Ygora zachowującym jedynie szczątkowy intelekt. Był to pierwszy Horror Universala od trzech lat. Początek drugiej fazy. Bardziej komiksowej i awanturniczej. Mimo to, ogląda się świetnie a poszerzona rola Lugosiego (celowy zabieg reżysera by Lugosi, stale wykorzystywany przez studia, mógł więcej zarobić).
9/10

The Wolf Man (1941) - Lon Chaney Jr. był spoko aktorem, ale przeciętnym w rolach potworów. Co brzmi jak herezja, bo głównie właśnie to grał. Jako jedyny był wilkołakiem, potworem Frankensteina, Draculą i mumią ponieważ jego ojciec był jednym z największych aktorów swoich czasów. Niestety został zaszufladkowany. Mimo wszystko Wolf Man to jego najlepsza taka rola, ale jest jeszcze lepszy jako Lawrence Talbot. Krótki i przyjemny film jego prostota wypada jeszcze lepiej w porównaniu z szaleństwami pozostałych filmów dekady.
7.5/10

The Ghost of Frankenstein (1942) - Film z naprawdę fajnym soundtrackiem, który był nawet użyty do serii dokumentów "100 Years of Horror" z Christopherem Lee i skryptem napisanym przez ś.p. Teda Newsona historyka filmu i wieloletniego użytkownika najlepszego forum tematycznego w dziejach internetu.
To tyle z pozytywów. Nienawidzę tego filmu za to, co reprezentuje. Lata 40. skończyły się dla Universala na Wolf Manie. Dobre pomysły się skończyły i rok po roku powstawały kolejne filmy, by jeszcze wycisnąć z tej serii co się da. Aktorsko wypada słabo. Bela Lugosi nie jest już tak charyzmatyczny jako Ygor, Lon Chaney Jr. jest kiepskim zastępstwem Borisa Karloffa.
Ale to czym gardzę najbardziej jest to jak zrujnowano zakończenie poprzedniego filmu. Świetnej, równej trylogii. Ygor ginie, potwór zostaje zniszczony, nazwisko Frankenstein zostaje do pewnego stopnia oczyszczone. Ghost of Frankenstein cofa to wszystko. Ghost of Frankenstein reprezentuje fakt, że te filmy zwykle nie dawały swoim potworom godnego zakończenia. Zawsze trzeba było dorobić chociaż jeden dodatkowy, niepotrzebny sequel. Gdy oglądam którykolwiek film z trylogii Karloffa nie uznaję niczego co wydarzyło się później. I tak nie ma tu wiele atrakcji. Universal też się w porę zorientował i zaczęła się era crossoverów.
4/10

Frankenstein Meets the Wolf-Man (1943) - Początek crossoverów, protoplasta dzielonych universów. Jeden z czterech takich filmów i chyba najlepszy. Tylko tu przynajmniej starano się jakoś połączyć obie części historii ze sobą, chociaż jest to przede wszystkim film o Wolf Manie. Potwór Frankensteina (czy raczej to co z niego zostało po poprzednim filmie i nowym mózgu) jest trochę kukłą, grającą przez Lugosiego. Usunięcie jego kwestii dialogowych tylko pogorszyło sprawę. Końcowa walka nie jest może niczym szczególnym, ale jaki to kawał historii. Od tego się zaczęło.
6/10

House of Frankenstein (1944) - Karloff powraca, tym razem jako naukowiec. Drugi z czterech crossoverów. Niestety Universal nigdy nie potrafił skutecznie łączyć ze sobą różne potwory. Dracula (John Carradine, który nie ma wiele do zagrania) pojawia się i znika, Potwór leży nieprzytomny na stole i wstaję na około 20 sekund na końcu a całe reszta opiera się na Talbocie. Jeśli pogodzimy się z tym, że wiele potworów w jednym filmie to tylko chwyt marketingowy to nie ogląda się tego filmu źle. Komiksowa pulpa pełna zamków, wybuchających urządzeń i potworów zabijających ludzi.
5/10

House of Dracula (1945) - Praktycznie powtórka z rozrywki z pewnymi różnicami. Podobnie jak w poprzednim filmie Tak jak większość filmów z cyklu ten też jest częściowym rebootem i nie należy się przejmować, że martwe postacie wracają do życia bez słowa wyjaśnienia. Po prostu wilkołak pojawia się pewnego dnia w gabinecie lekarskim, ale doktor jest zajęty Draculą. Potwór Frankensteina ponownie leży na stole. Grający go Glenn Strange będzie miał szczęście dopiero za trzecim razem i w filmie Abbott and Costello Meet Frankenstein będzie miał większą rolę. Ogólnie nic specjalnego. Gdy Universal reklamował swoje Dark Universe zapomnieli wspomnieć, że to dzielone uniwersum było oznaką upadku tej serii.
4/10

Creature from the Black Lagoon (1954) - Jedyny film z trzeciej fazy, który postanowiłem obejrzeć. Pominąłem dwa sequele, ale mogę z przyjemnością napisać, że Gill Man jako jeden z nielicznych potworów Universala dostał dobre, definitywne zakończenie na końcu trzeciej części, które nic nie zrujnowało. Legendarny soundtrack, z wyjątkiem wkurzającego motywu, który atakuje nas za każdym razem, gdy pojawia się Gill Man, świetna sceneria, zdjęcia podwodne, niejednoznaczna postać potwora, pierwotny, dziki ale posiadający trochę niewinności potwora Frankensteina.
8/10