Ze strony
http://www.zodiak-jerzyhoffman.pl/ SPOILERY :twisted:
Eksplikacja reżysera Jerzego Hoffmana film âBitwa Warszawska 1920â
Bitwa Warszawska 1920 roku jest jedyną, od XVII wieku, zwycięską bitwą, stoczoną samodzielnie przez Polaków, która zadecydowała o wygranej wojnie. Bitwa ta na 19 lat zachowała świeżo odzyskaną niepodległość Polski i zahamowała pochód Armii Czerwonej na Europę, zmuszając Lenina i Trockiego do rezygnacji z rozpalenia âpłomienia światowej rewolucji.â Działania przeciwników Piłsudskiego, którzy zrobili wiele na arenie międzynarodowej, aby pozbawić Marszałka zasługi zwycięstwa, sprawiły, że âBitwa Warszawskaâ w ogóle nie funkcjonuje w świadomości ludzi na świecie, poza wąskim gronem historyków. Na użytek własny, Polski, stworzono âCud nad Wisłąâ, który to slogan zakorzenił się w świadomości Polaków i funkcjonuje po dzień dzisiejszy. Słowo âCudâ miało odebrać autorstwo zwycięstwa Piłsudskiemu. âCudâ oznaczał, że o zwycięstwie zdecydowała interwencja Boska, za wstawiennictwem Najświętszej Panienki. Ponieważ pokolenie, które było uczestnikiem lub świadkiem wydarzeń już odeszło, a historiografia czasów PRL starała się wojnę 20 roku przemilczeć, bądź ukazać ją, jako efekt imperialistycznej wyprawy Polaków na Kijów. Bitwa Warszawska, pomimo prób publicystów i historyków nie znajduje należnego jej miejsca w świadomości młodego pokolenia Polaków. Pomimo kontrowersji wokół wyprawy Kijowskiej i Bitwy Warszawskiej, jedno pozostaje niezaprzeczalnym faktem: Naród Polski pomimo różnic pozaborowych, pomimo podziałów politycznych i bardzo silnych wpływów lewicy wśród robotników i chłopów, w chwili niebezpieczeństwa potrafił się zjednoczyć. Nie chciał, po niespełna dwóch latach odzyskanej niepodległości, aby o jego losach decydował ktoś obcy. Na apel Witosa, to właśnie chłopi obok młodzieży i patriotycznie nastrojonej inteligencji, masowo zasilili szeregi ochotników, a wśród robotników komuniści stanowili zdecydowaną mniejszość. Na tym polegał największy błąd w obliczeniach bolszewickiego kierownictwa, to konsolidacja narodu legła u podstaw polskiego zwycięstwa.
Na przełomie 1919 i 20 roku wojska Ukraińskiej Republiki Ludowej pod wodzą atamana Symona Petlury zostają przyparte przez Armię Czerwoną do granic Polski. Petlura zawiera pakt wojskowy z Naczelnikiem Państwa Polskiego Józefem Piłsudskim. Celem jest wyzwolenie Ukrainy od bolszewików. 25 kwietnia 1920 roku rusza ofensywa. 7 maja wojska polskie i ukraińskie atamana Petlury wkraczają do Kijowa.
Akcja filmu rozpoczyna się tuż przed Wyprawą Kijowską
ROK 1920
Drugi rok odzyskania niepodległości przez Polskę. Trzeci rok wojny domowej na terenie byłego imperium carów.
Rozpędzony pociąg pancerny.
W pociągu TUCHACZEWSKI dyktuje telegrafiście do władz na Kremlu: âPo rozgromieniu głównych sił białych, można już rozpocząć âpermanentną rewolucjęâ. Armia Czerwona winna dopomóc proletariatowi Polski, obalić rządy burżuazji i utworzyć Polską Republikę Rad⌠I dalej Federację Państw Komunistycznej Europy.
LENIN przyjmuje tekst telegramu. Akceptuje.
Warszawa â Belweder
Naczelnik Państwa JÓZEF PIŁSUDSKI przed gronem dostojników cywilnych i wojskowych: â⌠Na froncie bolszewickim, sowieci wykonują coraz większą aktywność, gromadzą siły, szykują się do ofensywy. Wiem, że rządy europejskie zarzucają mi iż nie wsparłem białych, gdy byli już niemal pod Moskwą. Nie wsparłem i nie wesprę nikogo, kto nie uzna niepodległości Polski. Celem moim jest Federacja Niepodległych Państw, narodów zamieszkujących tereny Polski przedrozbiorowej. Tylko taka federacja będzie mogła oprzeć się Rosji białej czy czerwonej, a w przyszłości być może Niemcom . Etniczna Polska jest na to za słaba. Dlatego zaakceptowałem prośbę Pana Atamana Petlury i postanowiłem mu dopomóc w odbiciu Ukrainy z rąk bolszewików.â
Te dwie pierwsze sceny powinny dać widzom niezbędną wiedzę o co będzie toczyć się gra.
Teatrzyk Rewiowy w Warszawie.
Występy nawiązujące do aktualnych wydarzeń budzą entuzjazm widowni. W garderobie na aktorkę OLĘ czeka jej narzeczony ułan ANDRZEJ. Przyszedł się pożegnać:
- Lada dzień wyruszamy.
OLA chce mieć od ANDRZEJA dziecko.
- A jeśli zginę?
- Nie zginiesz. Dziecko musi mieć ojca.
- Kto nam da tak szybko ślub?
KSIĄDZ IGNACY SKORUPKO udziela im ślubu.
ANDRZEJ niesie OLĘ pod szablami kolegów. Całuje ją ostatni raz, wskakuje na konia. OLA przy strzemieniu â zostaje w tyle.
KSIĄDZ SKORUPKO błogosławi ułanów. Ułani jadą Nowym Światem. Entuzjazm. Rzucane kwiaty, cukierki, papierosy.
Most Kierbedzia i Praga milcząca, ponura. Stuk kopyt o bruk. Robotnicy w bramie fabryki. Transparenty: âRęce precz od Kraju Rad!â
JANEK młodszy brat OLI, komunizujący idealista wstępuje do wojska by tam prowadzić antywojenną agitację wśród żołnierzy. Widzimy jak odjeżdża w transporcie piechoty, towarowym pociągiem.
Postacie historyczne ze strony bolszewików to LENIN, TROCKI, TUCHACZEWSKI, BUDIONNY, ewentualnie STALIN oraz Polski Komitet Rewolucyjny - MARCHLEWSKI, DZIERŻYŃSKI, UNSZLICHT, KON. Postacie historyczne ze strony Polskiej to PIŁSUDSKI, Generałowie HALLER, ROZWADOWSKI, SIKORSKI, SOSNKOWSKI, Premierzy GRABSKI i WITOS, przywódca Endecji DMOWSKI oraz KSIĄDZ IGNACY SKORUPKO.
Francuzi â Generał WEIGAND i Major DE GAULLE.
Jednakże to nie postacie historyczne, poza PIŁSUDSKIM oczywiście, będą odgrywać decydującą rolę w tym filmie. Cały ciężar akcji i zaangażowania emocji widza, spadnie na barki trzech postaci literackich: OLI â aktorki teatrzyku rewiowego, jej świeżo zaślubionego męża â ułana ANDRZEJA oraz jej młodszego brata JANA â komunizującego idealisty. Poprzez losy ANDRZEJA i JANA będzie ukazany front. OLA zostanie w Warszawie. Będzie uczestnikiem i świadkiem emocji towarzyszących ofensywie na Ukrainę.
Spory i kłótnie zwolenników i przeciwników Piłsudskiego.
W Sejmie âŚ
W kawiarniach, klubach, na ulicy, chłopi żądający ziemi, a nie wojny.
Demonstrujący robotnicy.
Bójki w knajpach, tancbudach.
I nagle dzwony kościołów oznajmiają zdobycie Kijowa. Chór Opery Warszawskiej i śpiew âte deum laudamusâ w kościele. Entuzjazm tłumów. Akademicy wyprzęgają powóz Piłsudskiego. Ciągną go do Belwederu. Wśród nich szczęśliwa OLA.
Endecy w Poznańskim bazarze postanawiają wstrzymać atak na Naczelnika Państwa.
Atmosferę Warszawy zmieniającą się w trakcie wojny należy odtworzyć na podstawie literatury pamiętnikarskiej (vide Maria Dąbrowska).
LENIN wzywa wszystkich! Wszystkich! Wszystkich! Zwłaszcza inteligencję! Nawet białych oficerów! âBrońcie Ojczyznę Rosję, przed białymi panami!â
PIŁSUDSKI wyraża nadzieję, że Ukraińcy poprą Atamana Petlurę i powstanie silna Ukraińska Armia.
Na Polskiej Placówce nad szerokim Dnieprem wśród ogromnych przestrzeni ANDRZEJ pisze list.
Za kulisami teatrzyku OLA czyta list ANDRZEJA koleżankom o tym, że już wkrótce zluzują ich Ukraińcy, że wkrótce wróci, że tęskni, tęskni, tęskni.
Koleżanki zazdroszczą Oli.
AMERYKAŃSKI LOTNIK z Eskadry Kościuszki odkrywa wśród kurzawy, niekończące się szeregi jazdy â Konarmii Budionnego. Robi zdjęcie.
PIŁSUDSKI stwierdza, ze od czasów Napoleona po ostatnią wielką wojnę, nigdy jazda nie przedarła się przez ogień piechoty.
LENIN kieruje DZIERŻYŃSKIEGO do Polskiego Komitetu Rewolucyjnego (MARCHLEWSKI, UNSZLICHT, KON) ze specjalnym zadaniem przeprowadzenia zwycięskich wyborów w Polsce. DZIERŻYŃSKI nakazuje wstąpić do armii wszystkim Polakom, CzeKistom.
Pociąg pancerny Tuchaczewskiego wjeżdża na stacje kolejową. Orkiestra gra Międzynarodówkę. TUCHACZEWSKI wydaje rozkaz:
- Przez trupa burżuazyjnej Polski do światowej rewolucji!
Placówka Andrzeja zostaje wycięta w pień przez kawalerię Budionnego. Andrzej ogłuszony, zalany krwią leży na dnie okopu pod ciałami kolegów.
Tego samego dnia w małym ukraińskim miasteczku sąd wojskowy skazuje JANA za antywojenną agitację i komunistyczną propagandę na karę śmierci przez rozstrzelanie. Wyrok ma zostać wykonany o świcie.
W nocy, w pełnym polskich trupów okopie ANDRZEJ odzyskuje przytomność, w chwili gdy obdzierający trupy MARUDER stara się zerwać mu z palca obrączkę. Gdy ta nie schodzi, chce mu uciąć palec. ANDRZEJ zabija MARUDERA jego własnym nożem. Wskakuje na jego konia i ucieka. Trud żołnierski, rozprzężenie odwrotu klęski zostaną ukazane poprzez ANDRZEJA na podstawie pamiętników i literatury autobiograficznej âLewa Wolnaâ J. Mackiewicza oraz âW poluâ S. Rembeka.
JAN w celi czeka na egzekucję. Świt wybucha jazgotem kaemów, bezładną strzelaniną, tętentem kopyt i gromkim u r r ra! W drzwiach celi czerwonoarmiści. JAN zostaje wcielony do Armii Czerwonej. POLAK, CzeKista, od Dzierżyńskiego daje mu lekcje moralności rewolucyjnej. Ofensywa czerwonych będzie pokazana oczami JANA i epizody inspirowane przez âKonarmięâ I. Babla.
Okrucieństwo rewolucji wyleczy JANA z komunizmu, który korzystając z paniki wywołanej bombardowaniem przez samoloty Eskadry Kościuszki, ucieknie od czerwonych. Znajdzie się wśród obrońców Warszawy.
Ola dowiaduje się o masakrze oddziału Andrzeja. Nie wie, że ten ocalał. Załamuje się. Sytuację stara się wykorzystać OFICER ŻANDARMERII. Gdy OLA nie chce mu ulec, grozi âżonie bohateraâ, że ujawni iż jest siostrą zdrajcy. Wątek OLI w odróżnieniu od wątków ANDRZEJA i JANA nie ma tak wyraźnych literackich wzorców i wymaga bardzo dokładnego rozpisania.
LENIN w otoczeniu delegatów Kominternów w podnieceniu obserwuje przesuwanie się czerwonych chorągiewek na mapie Polski. Podaje nazwy zdobytych miejscowości.
Endecy w Poznaniu rozpoczynają nagonkę na Piłsudskiego.
Postarzały PIŁSUDSKI przyjmuje Generała WEIGANDA:
- Ile dywizji Pan przyprowadził?
- Żadnej.
Zaszczuty. PIŁSUDSKI grozi dymisją, wymusza posłuszeństwo.
WITOS ściągnięty dosłownie z pola swojego gospodarstwa, staje na czele Rządu Jedności Narodowej. Apel Witosa do chłopów. Chłopi przywożą żywność. Wstępują do wojska. Kobiety maszerują ulicami Warszawy. Wzywają mężczyzn do zaciągu. Kolejki ochotników na punktach werbunkowych.
PIŁSUDSKI pyta generałów, kto z nich jest pewny zwycięstwa? Tylko ROZWADOWSKI odpowiada â Jestem pewny! Zostaje nowym Szefem Sztabu, na miejsce HALLERA. ROZWADOWSKI dostaje rozkaz opracowania wariantowego planu kontruderzenia. WEIGAND doradza ograniczyć się do mocnej obrony, by zyskać na czasie ale PIŁSUDSKI wie, że czas gra dla Rosjan, bo ich resursy, zwłaszcza ludzkie są o wiele większe.
Komuniści w Gdańsku i Czechach organizują bojkot dostaw broni dla Polski.
Długie szeregi ludzi z łopatami wychodzą na przedpola. Setki ludzi, kopie, okopy. Robotnicy, chłopi, Żydzi.
Flagi ambasad zjeżdżają z masztów. Dyplomaci opuszczają Warszawę.
Zostaje nuncjusz papieski. Szanse zwycięstwa daje bardzo ryzykowny manewr znad Wieprza. Ten wariant wybiera PIŁSUDSKI. Trzeba wytrwać na pozycjach pod Warszawą, by zgromadzić siły, natchnąć zdemoralizowanych odwrotem żołnierzy, wiarą w zwycięstwo. Na widok zmęczonych, obszarpanych, często bosych i zgnębionych żołnierzy generał WEIGAND stwierdza, że z takim żołnierzem zwyciężyć nie można. I nagle, na jego oczach dokonuje się cud. Ktoś zobaczył PIŁSUDSKIEGO. Z trudem podniósł się i wyprężył. Ktoś drugi i trzeci⌠I oto bezładny przez chwilę, bezsilny tłum staje w karnych szeregach.
WEIGAND jest porażony:
- To niesamowite, niewiarygodne!
I jeszcze noc w czasie, której niezłomny na pozór MARSZAŁEK porzuca wszystko by szukać wsparcia u żony, przyznać się do błędów, podzielić obawami i uzyskać błogosławieństwo.
Ostatnie pół godziny filmu winny zwieńczyć losy bohaterów, na tle bitwy o warszawskie przedmoście. Tu przezwycięży własny strach i poderwie pod gradem kul żołnierzy do kontrataku i zginie KSIĄDZ SKORUPKA. Tu zginie JAN, który widząc podniesione ręce swoich kolegów nie przestaje strzelać z krzykiem: Nie poddawajcie się! Nie poddawajcie się! Swoim przykładem podsyca gasnącą obronę. Tu OLA spotka ANDRZEJA. Zdobycie sowieckiej, armijnej radiostacji wprowadza zamęt i dezinformację w szeregach przeciwnika. Przyspiesza uderzenie Piłsudskiego znad Wieprza. PIŁSUDSKI wysyła do boju kolejne formacje, które giną w porannej mgle. Przed polskimi okopami również wszystko tonie we mgle. A gdy mgła uniesie się wraz ze wschodzącym słońcem, podniosą się również sowieckie tyraliery z gromkim krzykiem âĐаŃŃŃ ĐаŃŃавŃâ i wtedy usłyszą z tyłu huk armat i zatrzymają się. Oglądają się do tyłu. Przeraźliwy krzyk: â ĐĐ°Ń ĐžĐşŃŃМиНиâ. I runą do tyłu w panicznej ucieczce, a za nimi Polscy żołnierze, ochotnicy, harcerze i harcerki jak na ożywionym obrazie Kossaka. Pułki ułanów szarżują na czerwoną kawalerię. Zwierają się z nią w morderczej walce wręcz.
Aż pada wielki czerwony sztandar.
LENIN przewraca czerwone chorągiewki na mapie Polski.
- Światowa rewolucja musi poczekać. Trzeba zacząć budować socjalizm w jednym kraju.
Endecja w Poznańskim bazarze.
- Jak pozbawić Piłsudskiego zwycięstwa?
- Wiegand, proszę państwa! Zwycięzcą jest oczywiście Wiegand.
- Wiegand to Świetne nazwisko na Europę, na Świat. Nie na Polskę! To nie konkurencja dla Piłsudskiego.
- Więc co?
- Cud proszę państwa, cud! Cud nad Wisłą!
Napis: âCud nad Wisłąâ i napisy końcowe.
Niech znawcy tematu nie szukają w tym filmie podziału na fronty, nazw formacji, nazwisk dowódców i pełnej chronologii wydarzeń. Ważne jest napięcie, temperatura uczuć, charaktery i postawy ludzkie.
Bo to ludzie stanęli na drodze rewolucyjnych doktrynerów. Podzieleni, często skłóceni na co dzień, po prostu nie wyrazili zgody na to, by im życie urządził ktoś obcy. Jednocześnie film powinien zawierać wszelkie walory wielkiego widowiska. Ukazując w scenach batalistycznych, obok szarży kawalerii i ataków piechoty na bagnety, czołgi, auta pancerne, pancerne pociągi, balony obserwacyjne, samoloty tamtych lat. Dziś egzotyczna broń tamtych czasów. Film powinien się zamknąć w czasie dwóch godzin, maksimum 130 minut. Składać się z epizodów ekstremalnych, ponieważ ekstremalnym był czas, o którym będzie mówił.